ذهن زیبا

بیایید فرض کنیم برای خوشبختی ابدی انسانها لازم و ضروری باشد که یک موجود کوچک و نحیف٬ فقط یک کودک کوچک را تا به حد مرگ شکنجه کنیم. آیا رضایت می دهید؟

این سوالی است که حدود یکصد و سی سال پیش فیودور داستایفسکی در رمان برادران کارامازوف از زبان ایوان کارامازوف مطرح کرد. داستایفسکی صرفا اشاره ای داشته به بی رحمی غیر فابل تصوری که در سال های بعد در انتظار نوع بشر بود...شیوه های ظرافت بخشیدن به درد٬ صنعت ساختن از درد و تولید درد در مقیاس انبوه در قرن بیستم. قرنی که دستورالعمل برای تولید درد و نحوه ی اعمال آن درست کرد٬ قرنی که دوره های آموزشی برای چگونگی افزایش درد گذاشت٬ قرنی که کاتالوگ برای درد آفریدن درست کرد٬ قرنی که به نویسندگان این دستور العمل ها نشان افتخار داد.

اما سوال ایوان کارامازوف همچنان به طرز دردناکی مطرح است. سوال او یادآوری می کند که شکنجه را آنهایی توجیه می کنند که خود دست به شکنجه می زنند: این بهایی است که باید پرداخت٬ این رنج عده ای قلیل برای ضمانت خوشبختی و شادکامی بقیه جامعه. آن اکثریت بزرگی که به این ترتیب به امنیت و آرامش و رفاه می رسند.

هر رژیمی که شکنجه می کند٬ به نام هدفی والاتر و وعده ی بهشتی دیگر است. گو نامش کمونیسم باشد٬ گو نامش پیشوا٬ گو نامش تمدن٬ خدمت یا نیاز به اطلاعات باشد٬ همچنان ایوان کارامازوف در گوشمان نجوا می کند هزینه بهشت٬ نوید یک بهشت٬ همیشه و همه جا دوزخی خواهد بود دست کم برای یک نفر در جایی و در زمانی. چه آگاهانه بپذیریم که رویای بهشتمان بستگی به یک دوزخ ابدی برای انسانی بیگناه دارد و چه مانند آلیوشا کارامازوف به آرامی پاسخ دهیم: نه٬ رضایت نمی دهم.

آنچه آلیوشا به نام انسانیت به ایوان می گوید این است که مسئولیت شکنجه فرد دیگری را به نام خود نخواهد پذیرفت٬ چرا که شکنجه جنایتی نیست علیه یک جسم. بلکه جنایتی است علیه تخیل. پیش فرض٬ ضرورت و لازمه شکنجه٬ القای توانایی ما برای تخیل رنج دیگری است٬ از انسانیت ساقط کردن او چنان که دیگر درد او درد ما نباشد. شکنجه اقتضا می کند که شکنجه گر٬ قربانی را ورای هر نوع شفقت و همدردی قرار دهد٬ اما در عین حال اقتضا می کند که هر کس دیگر هم این فاصله را با قربانی بگیرد. آن هایی که می دانند و چشمشان و گوششان و دلشان را می بندند. بنابراین شکنجه فقط آن هایی را که درگیر این تماس وحشتناک میان دو جسم هستند فاسد نمی سازد٬ بلکه کل بافت جامعه را تباه می کند. چون به جامعه حکم می کند در برابر آنچه میان این دو جسم می گذرد سکوت اختیار کند. شکنجه مردم را وا می دارد باور کنند که در واقع هیچ چیز رخ نمی دهد. دور از آنجایی که ما با هم حرف می زنیم٬ به محبوبمان لبخند می زنیم٬ کتاب می خوانیم٬ به موسیقی گوش می دهیم...آیا حاضریم آگاهانه بگذاریم دیگرانی در تاریکی و به نام ما دست به اعمالی بزنند که برای همیشه ما را فاسد و تباه خواهد کرد؟

اما باز سوال دیگری بر جای می ماند که از سوال ایوان کارامازوف هم پرشانی آورتر است: اگر شخصی که برای آسودگی ما بی نهایت شکنجه می شود٬ گناهکار باشد چه؟ اگر به بهشتی فراخوانده شویم که حاصل شکنجه فردی باشد که همان وحشت هایی که به سرش آورده می شود٬ خودش بر سر دیگران آورده باشد چه؟ اگر بشود آینده ای پر از عشق و هماهنگی را با وارد آوردن درد بر شخصی بنا کرد که خودش دست به کشتار جمعی زده باشد چه؟ آیا رضایت می دهید؟

خلاصه ای از نوشتار آریل دورفمان

        جهان و کار جهان جمله هیچ بر هیچست     هزار بار من این نکته کرده ام تحقیق

به این نتیجه رسیده ام که امر پوچ بر روی زمین بسیار ضروری است. دنیا بر پایه ی پوچی ها استوار است و بی آن شاید هیچ چیز تحقق نمی پذیرفت. و ما نمیدانیم جز آن چه بر ما مکشوف شده.

من نمی خواهم از چیزی سر در بیاورم. می خواهم به واقعیت بچسبم. مدتی است بر آن شده ام که ندانم. اگر بخواهم از چیزی سر در بیاورم به واقعیت خیانت کرده ام و می خواهم  به واقعیت بچسبم.اول و آخر دانسته هایم این است که رنج وجود دارد و هیچ کس مقصر نیست و معلول از پی علت می آید.

ولی اگر تمامی وحشت سرخوردگی انسان بر جانم کوفته شود، همچنان می خواهم زندگی کنم. می دانم که جوانیم بر همه چیز پیروز خواهد شد، بر هر سرخوردگی و نفرت از زندگی. بارها از خودم پرسیده ام که آیا در دنیا یأسی وجود دارد که بر این عطش دیوانه وار و شاید ناشایست من برای زندگی چیره شود؟ و به این نتیجه رسیده ام که وجود ندارد...من میل به زندگی دارم و به رغم منطق به زندگی ادامه خواهم داد، هر چند به نظم جهان باور نداشته باشم( اگر نظمی وجود داشته باشد)، خرده برگ های چسبناک را که در بهاران باز می شوند، دوست دارم. آسمان آبی را دوست دارم. امید را دوست دارم.

پی نوشت: انسان در بیست سالگی به طرز شگفت آوری خام است.

به دین معتقدی و دین تو عبارتست از یک نیرویی که تو را از دنیا و از پیش از مرگ غافل می کند و همه دلهره و وسواس و ترس و کوشش و مسئولیت تو را متوجه مرگ و بعد از مرگ می کند. تو می گویی عقاید و اعمال دینی من به این درد می خورد که جواب نکیر و منکر را بدهم...در آنجا اجر کارهایی که کرده ام به دستم می رسد...آخر این دین تو چه جور است که تربیت یافته ی آن نه تنها از بشریت صحبت نمی کند٬ بلکه از فرزندش هم جز به اضافه ی خودش صحبت نمی کند. همه اش "من" است.در اینجا و آنجا تنها "من" . این دین فقط تو را باید نجات بدهد ولی من به دنبال دینی هستم که بشریت را نجات بدهد و حتی خود من نیز فدایش بشوم. دینی که برای نجات جامعه بکوشد و "من" را قربانی "ما" کند.

ای پدر من٬ ای مادر من

من با تو خیلی فرق دارم. خدایی که کسانی مثل تو می اندیشند و می سازند خدایی است که مسئولیت های تو را٬اراده ی تو را و همه ی وظیفه های انسانی تو را در این دنیا و در جامعه و در برابر مردم تکفل می کند و تو با چاپلوسی و نذر و نیاز به آن خدا خودت را از عواقب هرجرم و جنایتی معاف می دانی. درست مثل زندگی اجتماعیت است که هر وقت کارت گیر می کند٬ حقه بازی می کنی با پارتی و پول و کلاه و کلک و با توسل به آدم های منتفذ٬ و هیچ قانونی تو را از پلیدی و جنایت و حق کشی و مال خوری و خیانت و قانون شکنی باز نمی دارد...در دینت هم همین کارها را می کنی و اینچنین با توسل و شفاعت و جلب نظر یکی از مقربان و حاشیه نشینان سلطان کائنات! دینت هم تو را از خطا و گناهی که خودت هم به آن معتقدی و می دانی که دینت هم تو را از انها بر حذر می دارد٬ باز نمیدارد.

این مسیر دینی است که تو به من نشان دادی و من کفری را که خودت می گویی در این دنیا آزادی و عزت و سعادت می دهد بر دین تو که زندانی و اسارت و رنج را موجب می شود و حتی توصیه می کند ترجیح می دهم. تو هی فحش بده٬ نق بزن٬ نفرین کن.

قضا وقدری که تو معتقدی می گوید هرکس هر کاری می کند٬ هر شلاقی که بازویی می زند و گرده ای می خورد٬ هر پولی که غارت می شود و غارت می کنند و هر ستمی که افرادی می کنند و اقوامی می کشند٬ همه از پیش نوشته شده و لا یتغیر است...اگر جبر الهی راست است٬ قید اخلاقی بی معنی است: اگر همه چیز جبر است٬ همه کس آزاد است.تو همیشه می گویی از قول پیغمبرت که: آدم خوشبخت در شکم مادرش خوشبخت است و آدم بدبخت در شکم مادرش بدبخت...انصاف بده٬ این جهان بینی تو یک جهان بینی شکمی است. بشریت و اخلاق و اراده و مسئولیت و خیر و شر و کار و فکر و سرنوشت و جهاد و جنایت و خدمت و خیانت و ...همه یعنی کشک.

این بود که "ایمان شکمی" تو را رها کردم . اگزیستانسیالیست شدم . معتقد شدم که من می توانم سرنوشت خودم و جامعه ی خودم را بسازم٬ تقدیر من به دست خودم است و با اراده ی خود من و با انتخاب خود من. به آن سارتری معتقدم که میگوید:"حتی کسی که ازمادرش فلج به دنیا می آید٬ اگر قهرمان ورزش نشود خودش مسئول است." ببین تا کجا اراده و آزادی انسان را نشان می دهد...این طرز فکر سارتر مادی و لامذهب است و آن بینش توی معنوی و مذهبی.

"دکتر علی شریعتی"

ایران تو یک گروه سیاسی است که سالهاست سعی در حل شدن دارد. ایران من بنا شده از کوه هایی است که حضور و چشم اندازی باشکوه در آسمان لاجوردی دارد.

ایران تو یک مشکل بین المللی محاصره شده با سایه ی شب است. ایران من بنا شده از دره های ساکت و مرموزی است که شیب هایش صدای زنگ ها و شرشر نهرها را گرد هم جمع می کند.

ایران تو یک حکومت اختاپوسی با بازوهای بسیار است. ایران من یک کوه آرام و با عظمت واقع در میان دریاها و دشت هاست مثل یک شاعر مانده در نیمه راه میان ازل و ابد.

ایران تو حیله ی ساخته شده توسط روباه در هنگام رویارویی با کفتار و توطئه کفتار در برابر گرگ است. ایران من ساخته شده از خاطراتی است که همهمه ی دختران جوان در شبهای مهتابی و آواز دختران کوچک میان آسیاب و خمره ی شراب سازی را یادم می آورد.

ایران تو صفحه ی شطرنج چیده شده میان یک پیشوای مذهبی و یک فرمانده ی نظامی است. ایران من معبدی است که در روحم از آن دیدن می کند، آن هم در زمانی که هز دیدن چهره ی این تمدن سوار بر چرخ تکنولوزی خسته می شوم.

ایران تو متشکل از دو نفر است، یکی باج میدهد و دیگری مالیات ها را جمع می کند. ایران من تنها یک نفر است، فردی که سرش را روی بازویش گذاشته و در سایه ی درخت سرو آرمیده است و همه چیز را به غیر از خداوند و نور آفتاب فراموش کرده است.

ایران تو بر روی کشتی و تجارت زندگی می کند. ایران من اندیشه ای دور را آرزوی دیرینه و کلام ناب ادا شده از جانب زمین در گوش جهان است.

ایران تو بنا شده از کارمندان، کارگران و مدیران است. ایران من شجاعت نوجوانی، نیروی جوانی و خرد کهنسالی است.

ایران تو کشوری است از گفتارها و نزاع ها. ایران من عبارتست از چهچهه ی پرندگان سیاه، خش خش برگ های درختان بلوط و تبریزی. ایران من پزواک صدای عود در غارها وحفرهاست.

ایران تو پیرمردی است که دست به ریشهایش میزند وپیشانی و ابروهایش را گره میکند وفقط به خودش فکر میکند. ایران من مرد جوانی است که همچون دز ایستاده ،همچون سپیده ی صبح لبخند میزند و از احوال دیگران با خبر است و این از صمیمیت اش است.

ماييم مردان پوشالي، ماييم مردان توخالي،

كله هامان آكنده از كاه

بر هم خم شده ايم افسوس!

صداهاي زنگار گرفته مان، با هم كه نجوا ميكنيم،

خاموش و بي معناست:

همچون هوهوي باد درعلفزار خشك،

يا خش خش موش بر شيشه خرده ها در پستوي خشك ما.

شكلي بي قواره، سايه اي بي رنگ،

نيرويي فلج شده، اشارتي بي حركت.

آنان كه با چشمان بي پروابه قلمرو ديگر مرگ گذر كرده اند

ما را نه همچون جان هايي گمگشته و وحشي

كه همچون مرداني توخالي، مرداني پوشالي

به ياد مي آورند - اگر به يادمان آرند.

...

اينجا از چشم خبري نيست

اينجا چشمي در كار نيست

در اين دره ي ستارگان رو به فنا

در اين دره ي پوشالي

اين فك شكسته ي قلمروهاي گمگشته ي ما.

تي.اس.اليوت

تعصب دینی عقب مانده ترین و مرتجع ترین نوع تعصب است و منشأ تمام سناریوهای عوام فریبانه. سال هاست که عده ای ملت ایران را با چماقی به نام اسلام می کوبند و احساسات این ملت را که به طور غیر قابل انکاری در دین ریشه دوانده را به بازی می گیرند و آن را بازیچه ای برای نیل به اهداف خود قرار داده اند. هر کاری که خواسته اند با دین کرده اند و با بی شرمی به خورد مردم داده اند. کشور را به دین منحرف گرفتار کرده اند و اگر به کسی برچسب بی دینی بزنند وای بر احوالش...

نباید از کلمات ترسید و نباید فریب خورد. دینی که زندگی را بر مردم سخت کند خدایی نیست بلکه شیطانی و ساخته ستمگران است. کسی که نان به نرخ روز می خورد٬ کسی که بنده تنعمات زندگی و مقید به مال و مقام است دیندار نیست و به عکس کسی که برای حقیقت و عدالت زنده است بی آنکه پروای عواقب را بکند و از آماج کژ فهمی ها و فریب ها جان سالم به در برد و از رنج مردم در اندیشه باشد٬ چنین کسی بی دین نیست چون در ابدیت است و ابدیت در وجود اوست.

نگاهی به کتاب نان و شراب اثر اینیاتسیو سیلونه

نان و شراب ترسیم ایتالیای جهل زده و خرافی و تحلیل تثلیث قدرت سوسیالیسم، فاشیسم و کلیساست و ماجرای یک قرد انقلابی نماینده سوسیالیسم به نام "پیترو سپینا" ست که علیه فاشیسم و دستگاه دیکتاتوری موسولینی مبارزه می کند.

تصویری که از وضع ایتالیا نشان داده می شود٬ زندگی فقیرانه ی کافون (دهقان)هایی است که تاب و توان رنج کشیدنشان بی حد و حصر است و خو گرفته اند به اینکه غارت شوند٬ توهین و تحقیر ببینند و فریب بخورند. طبقه ی کارگر نیز ضایع٬ فاسد٬ دولت زده و محکوم به گرسنگی است.

سخنان "اولیوا"٬ انقلابی که پس از تحمل زندان نوکر دولت شده٬ هنگام مواجه با سپینا واقعیاتیست که جای تأمل بسیار دارد:

اولیوا: "مسلما وضع بد است و این دیکتاتوری که دارد ما را خفه می کند خودش هم مثل جنازه حالت لختی پیدا کرده٬ مدت هاست که دیگر از صورت نهضت بودن ولو یک نهضت ارتجاعی به در آمده است تا فقط صورت اداری(بوروکراسی) داشته باشد. لیکن مخالفت با این دیکتاتوری به چه نتیجه ای خواهد انجامید؟ به یک بوروکراسی دیگر  که به نام افکاری دیگر و به حساب منافعی دیگر به نوبه خود خواهان اعمال یک سلطه ی استبداد خواهد شد...در آن صورت ما صاف و ساده  از یک استبداد به استبدادی دیگر منتقل می شویم...و این ترقی نقطه ی اتکای یک مکتب رسمی و اجباری و پایه و اساس  یک مذهب  سیاسی خواهد شد که از کلیه وسایل موجود از سینما گرفته تا وحشت و  ارعاب برای از بین بردن عقیده ی مخالف خود و زور گفتن به اندیشه ی فردی استفاده خواهد شد و به جای این تفتیش عقاید٬ تفتیش عقاید سرخ خواهد آمد. به جای سانسور فعلی یک سانسور سرخ  برقرار خواهد شد و به جای تبعیدهای فعلی٬ تبعیدهای سرخ خواهیم داشت که بهترین قربانیان آن انقلابیون مخالف با دستگاه خواهند بود...و هرکس با مغز خود فکر کند نابود خواهد شد...چرا همه انقلابات بدون استثنا به صورت نهضت های آزادی بخش شروع شده ولی به استبداد انجامیده؟ "                                                    

   " تمام آن انقلابات خیانت کرده اند..."

اندیشه های کشیش پیر "دن بنه دتو" که حاضر نشده در برابر دیکتاتوری دستگاه فاسد پاپ سر تسلیم فرود آورد و کوشیده است تا ایدئولوژی دیکتاتوری را که یک آش شلم شوربای کثیف پخته به دست یک مشت دکتر مست است را رد کند٬ تصویری از واقعیت تلخ زمان است...

در چنین جامعه ای که در آن کلیسا  از واقعیت مذهبی افیونی برای تخدیر مردم بیچاره ساخته٬ جایی برای آزادی مردان نیست و تنها کشیشانی در امانند که مذهب را به خدمت حکومت بگمارند و پول خرد بی زبانی باشند در معاملات کلان کلیسا با قدرت های امپریالیستی٬ وهنرمندانی که هنر خود را بفروشند و حکیمانی که با دانش خود سوداگری کنند٬ بقیه هرچند معدود به زندان می افتند٬ تبعید می شوند و تحت تعقیب قرار می گیرند٬ مشروط بر اینکه مأمور حاکم سرشان را زیر آب نکند...دولت یک دست کوتاه دارد و یک دست دراز٬ دست دراز  به همه جا می رسد و برای گرفتن است. دست کوتاه برای دادن است و فقط به کسانی می رسد که خیلی نزدیک هستند.

 "آزادی چیزی نیست که آن را به کسی هدیه کنند. می توان در یک کشور دیکتاتوری زندگی کرد و آزاد بود٬ فقط کافیست علیه دیکتاتور مبارزه کرد.مردی که با مغز خودش فکر می کند آزاد است.مردی که به خاطر آنچه بر حق می داند مبارزه می کند آزاد است.بر عکس می توان در آزاد ترین کشورهای روی زمین زندگی کرد و با این وصف اگر آدم باطنا منفی باف و پست و بنده منش باشد٬ آزاد نیست و با وجود هر نوع اجبار و زور باز برده است. آزادی را نباید از دیگران گدایی کرد٬ بلکه باید با جنگ به چنگ آورد."

                                  "Dulce et decorum est propatria mori"

در زمان تدریس در دانشگاه پرینستون دکتر حسابی تصمیم می گیرند سفره ی هفت سینی برای انیشتین و جمعی از بزرگترین دانشمندان دنیا از جمله "بور"، "فرمی"، "شوریندگر" و "دیراگ" و دیگر استادان دانشگاه بچینند و ایشان را برای سال نو دعوت کنند. آقای دکتر خودشان کارتهای دعوت را طراحی می کنند و حاشیه ی آن را با گل های نیلوفر که زیر ستون های تخت جمشید هست تزئین می کنند و منشا و مفهوم این گلها را هم توضیح می دهند. چون می دانستند وقتی ریشه مشخص شود برای طرف مقابل دلدادگی ایجاد می کند. دکتر می گفت: " برای همه کارت دعوت فرستادم و چون می دانستم انیشتین بدون ویالونش جایی نمی رود تاکید کردم که سازش را هم با خود بیاورد.
 

 همه سر وقت آمدند اما انیشتین 20دقیقه دیرتر آمد و گفت چون خواهرم را خیلی دوست دارم خواستم او هم جشن سال نو ایرانیان را ببیند. من فورا یک شمع به شمع های روشن اضافه کردم و برای انیشتین توضیح دادم که ما در آغاز سال نو به تعداد اعضای خانواده شمع روشن می کنیم و این شمع را هم برای خواهر شما اضافه کردم. به هر حال بعد از یک سری صحبت های عمومی انیشتین از من خواست که با دمیدن و خاموش کردن شمع ها جشن را شروع کنم. من در پاسخ او گفتم : ایرانی ها در طول تمدن 10هزار ساله شان حرمت نور و روشنایی را نگه داشته اند و از آن پاسداری کرده اند. برای ما ایرانی ها شمع نماد زندگیست و ما معتقدیم که زندگی در دست خداست و تنها او می تواند این شعله را خاموش کند یا روشن نگه دارد."

آقای دکتر می خواست اتصال به این تمدن را حفظ کند و می گفت بعدها انیشتین به من گفت:   " وقتی برمی گشتیم به خواهرم گفتم حالا می فهمم معنی یک تمدن 10هزارساله چیست. ما برای کریسمس به جنگل می رویم درخت قطع می کنیم و بعد با گلهای مصنوعی آن را زینت می دهیم اما وقتی از جشن سال نو ایرانی ها برمی گردیم همه درختها سبزند و در کنار خیابان گل و سبزه روییده است."

بالاخره آقای دکتر جشن نوروز را با خواندن دعای تحویل سال آغاز می کنند و بعد این دعا را تحلیل و تفسیر می کنند. به گفته ی ایشان همه در آن جلسه از معانی این دعا و معانی ارزشمندی که در تعالیم مذهبی ماست شگفت زده شده بودند. بعد با شیرینی های محلی از مهمانان پذیرایی می کنند و کوک ویلون انیشتین را عوض می کنند و یک آهنگ ایرانی می نوازند. همه از این آوا متعجب می شوند و از آقای دکتر توضیح می خواهند. ایشان می گویند موسیقی ایرانی یک فلسفه، یک طرز تفکر و بیان امید و آرزوست. انیشتین از آقای دکتر می خواهند که قطعه ی دیگری بنوازند. پس از پایان این قطعه که عمدأ بلندتر انتخاب شده بود انیشتین که چشمهایش را بسته بود چشم هایش را باز کرد و گفت" دقیقا من هم همین را برداشت کردم و بعد بلند شد تا سفره هفت سین را ببیند.

آقای دکتر تمام وسایل آزمایشگاه فیزیک را که نام آنها با "س" شروع می شد توی سفره چیده بود و یک تکه چمن هم از باغبان دانشگاه پرینستون گرفته بود. بعد توضیح می دهد که این در واقع هفت چین یعنی 7 انتخاب بوده است. تنها سبزه با "س" شروع می شود به نشانه ی رویش. ماهی با "م" به نشانه ی جنبش، آینه با "آ" به نشانه ی یکرنگی، شمع با "ش" به نشانه ی فروغ زندگی و ... همه متعجب می شوند و انیشتین می گوید آداب و سنن شما چه چیزهایی را از دوستی، احترام و حقوق بشر و حفظ محیط زیست به شما یاد می دهد. آن هم در زمانی که دنیا هنوز این حرفها را نمی زد و نخبگانی مثل انیشتین، بور، فرمی و دیراک این مفاهیم عمیق را درک می کردند.

 بعد یک کاسه آب روی میز گذاشته بودند و یک نارنج داخل آب قرار داده بودند. آقای دکتر برای مهمانان توضیح می دهند که این کاسه 10هزارسال قدمت دارد. آب نشانه ی فضاست و نارنج نشانه ی کره ی زمین است و این بیانگر تعلیق کره زمین در فضاست. انیشتین رنگش می پرد عقب عقب می رود و روی صندلی می افتد و حالش بد می شود. از او می پرسند که چه اتفاقی افتاده؟ می گوید : "ما در مملکت خودمان 200 سال پیش دانشمندی داشتیم که وقتی این حرف را زد کلیسا او را به مرگ محکوم کرد اما شما از 10هزار سال پیش این مطلب را به زیبایی به فرزندانتان آموزش می دهید. علم شما کجا و علم ما کجا؟!"

خیلی جالب است که آدم به بهانه ی نوروز، فرهنگ و اعتبار ملی خودش را به جهانیان معرفی کند.

"خاطرات مهندس ایرج حسابی"

من در قعر ضمیر خود احساسی دارم چون گواهی گوارا و مبهم که گاهگاه بر دل می گذرد و آن این است که رسالت ایران به پایان نرسیده و شکوه و خرمی او به او باز خواهد گشت.یقین دارم که ایران می تواند قد راست کند،کشوری نام آور،زیبا و سعادتمند گردد و آنگونه که در خور فرهنگ،تمدن و سالخوردگی اوست، نکته های بسیاری به جهان بیاموزد.این ادعا بی شک کسانی را به لبخند خواهد آورد.گروهی هستند که اعتقاد به ایران را اعتقادی ساده لوحانه می پندارند،لیکن آنان که ایران را می شناسند هیچ گاه امید از او برنخواهند گرفت. 

موبد دكتر اردشير خورشيديان به دانشگاه شهيد بهشتي دعوت شده بود تا از حقوق بشر در دين زرتشتي سخن بگويد. با توجه به اينكه موضوع سخنراني از پيش اعلام شده بود اما جو نشست به گونه اي هدايت شد كه فرنشين انجمن موبدان به جاي سخنراني در مورد «حقوق بشر در دين زرتشت» به اتهامات وارده پاسخ گفت و شبهات موجود در ذهن گروهي از شركت كنندگان را رفع نمود و به شيطنتها پاسخي شايسته داد. اما زماني براي سخنراني ايشان باقي نماند. با اين حال متن سخنراني آماده شده از سوي موبد دكتر اردشير خورشيديان به صورت زير است: